Saga Mosanna

nijatalinu er a finna kafla eftir Hermann Jnsson um nokkur viatrii Jns og nnu sem ritaur var 1987. Hann fer hr heild sinni.

Nokkur viatrii Jns Bjarnasonar og nnu Kristfersdttir

I

Jn Bjarnason var fddur Hrgsdal, Hrgslandshreppi Su, Vestur-Skaftafellssslu 14. aprl 1887. Hann var sonur Bjarna Bjarnasonar, bnda og hreppsstjra Hrgsdal Bjarnasonar bnda og hreppsstjra Keldunpi Su og konu hans Helgu Plsdttur prfasts Hrgsdal Plssonar bnda og sptalahaldara Hrgslandi, umbosmanns Kirkjubjarklaustursjara, sast bnda Elliavatni, Jnssonar. Jn var nstyngstur af 15 brnum eirra Helgu og Bjarna. Jn lst upp Hrgsdal en bj ar san og tti ar heima fjrutu r.

Anna Kristfersdttir var fdd a Breiablssta Hrgslandshreppi Su 15.aprl 1891. Hn var dttir Kristfers bnda og psts Breiablssta orvararsonar prests a Holti undir Eyjafjllum, sar prfasts a Prestbakka Su, Jnssonar og konu hans Rannveigar Jnsdttur bnda Mrk Kirkjubjarhreppi Su Bjarnasonar.

Anna var ellefta barn eirra Kristfers og Rannveigar, en au eignuust alls 13 brn eim 15 rum sem au bjuggu Breiablsta. Tvbli var Breiablsta og v jarni lti. Tk Kristfer v a sr a flytja pst milli Prestbakka Su og Borgarfells Skaftrtungu. einni slkri pstfer drukknai Kristfer Svnadalsvatni, sem er jkulfljt er fellur fram austan Skaftrtungu. Var a 5. ma 1893. Rannveig var a htta bskap og fr me flest brnin a Mrk til foreldra sinna. En fljtlega fru tvr systurnar, Sigrur, sem var elst, fdd 1879, og Anna til fursystur eirra, nnu orvarardttir a Eyvindarholti undir Eyjafjllum og manns hennar, Sighvats rnasonar, bnda og alingismanns. Eyvindarholti dvldu systurnar til rsins 1901, en giftist Sigrur Bjarna i Hrgsdal, sem var elstur barna eirra Helgu og Bjarna hreppstjra, og hfu au bskap Hrgsdal. Anna, sem var 10 ra, fr me systur sinni a Hrgsdal og lst ar upp og tti eftir a dvelja ar 26 r.

ann 17.jl 1908 gengu au hjnaband Anna Kristfersdttir, sautjn ra, og Jn Bjarnason, tuttugu og eins rs, en au voru bi til heimilis Hrgsdal. au voru skyld a 2. og 3. a frndsemi, ar sem mir Jns, Helga Plsdttir var hlfsystir Sigrar Plsdttur, mmu nnu, en Sigrur var gift sra orvari Holti, sar Prestbakka sem fyrr greinir.

ri sar ea 1909 fru au a ba sr, a au vru enn heimili Sigrar og Bjarna. a var eigi fyrr en vori 1922 a au fluttu ltinn b, sem au byggu fyrir austan bjargili Hrgsdal.

essum rum, 1908 til 1927, eignuust au hjnin 14 brn sem ll fddust Hrgsdal, ar af fjgur bnum fyrir austan bjargili. au misstu eitt barna sinna Hrgsdal, Kristjnu, er d fimmtnda aldursri r berklum, 19.aprl 1925 Breiablsta, sem var lknissetur.

Vori 1922 fr dttir eirra Sigrn, 10. aldursri a Mlakoti Su til fursystur sinnar, Helgu Bjarnadttur og manns hennar orlks Vigfssonar bnda og hreppsstjra og lst hn san upp heimili eirra hjna.

Hausti 1922 og nsta vetur var Jn veikur og l alllengi rmfastur. Mun a hafa valdi v, a fyrsta barn eirra, er fddist fyrir austan lk, Pll, fddur 23.oktber, fr tlf vikna gamall fstur heimili Sigrar og Bjarna vestari bnum og lst hann upp hj eim hjnum san.

a gefur auga lei a miklir erfileikar hafi steja a og rngt hafi veri hsi eirra hjna, nnu og Jns, bskaparrum eirra Hrgsdal um tplega tuttugu ra skei. Hsakynnin voru rng og fullkomin og ekki var um sjlfsttt jarni a ra. Nokkrar slgjur og jararafnot fengust vallt landi Hrgsdals en heyja handa bpeningi var a afla ar sem slgjur var a f ngrenni og a stundnum all fjarri. Var bi v smtt og litlir mguleikar til stkkunar. Og eigi rttist r me jarni fyrr en 1927 og skal n a v viki.

II

a var byrjun rs 1927 a nnur jrin Keldunpi Hrgslandshreppi, vesturbrinn, var laus til bar, en ar var tvbli. Eigandi jararinnar var Kristfer Kristfersson, brir nnu Hrgsdal, bandi ver Su. Hann leigi eim hjnum jrina fr vordgum 1927. ann 2.ma var flutt a Keldunpi og var yngsta barn eirra hjna, Kristjana, fjgra vikna. Jn var fjrtu ra en Anna 36 ra a aldri. au voru v bi enn gum starfsaldri. Var og hafist handa um endurbtur jrinni og stkkun bsins. Elstu brnin voru farin a heiman til vinnu, en au yngri a vaxa og roskast til starfa vi bstrfin. au fimmtn r er au Jn og Anna bjuggu Keldunpi var stugt unni a endurbtum jrinni, einkum rktun og endurbtum jararhsum. Og eftir v sem rin liu batnai astaan til bskapar og afkomu heimilisins.

Keldunpi eignuust au hjnin sasta og fimmtnda barn sitt, lafu Sigri, f. 21. ma 1929.

ann 19. september 1937 komu heimili a Keldunpi tv dtturbrn nnu og Jns, brn Sigrnar, Rafn, tveggja og hlfs rs fddur 7. aprl 1935, og Anna Jna, tta mnaa, fdd 18. janar 1937. Hn lst san upp hj afa snum og mmu en Rafn fr 28. jl 1940 a Prestbakkakoti til mur sinnar og manns hennar, orbergs Jnssonar. Dvaldi Rafn ar nokkurn tma en kom aftur til afa sns og mmu og lst ar upp san.

blaagrein a Jni ltnum lsti Gsli Brynjlfsson prfastur a Kirkjubjarklaustri heimilishttum Keldunpi annig: ,,a var loks ri 1927, sem Anna og Jn fengu jr til bar vesturbinn Keldunpi. a var ltil flutningsjr en hg og farsl til bar. ar var kristsb kalsku. Slar ntur ar vel skjlrkum hvamminum vi brekkurtur milli npsins og Stejans. ar grnkar jafnan fyrst vorin og ar byrjai Jn oft sltt undan rum, fkk ga snemmslegna tu, sem verkaist vel lngum bjrtum dgum uppr Jnsmessu. Keldunpi bnaist Jni vel, rtt fyrir fyrir meg. Hann var einkanlega natinn bmaur, rktai jr sna af ijusemi og gtti gripa sinna af al og umhyggju. Hann hafi essa gmlu reglu, a vsu skra dagbk sinni: rla rekkju rla upp rs, en hann lifi eftir henni vetur sumar, vor og haust og honum gekk aldrei verk r hendi firr. Hsfreyjan var sparsm og ntin, brnin dugleg og kappsm og komu fljtt til starfa bi heima og heiman. Gekk v vel bskapurinn og afkoman batnandi eftir v sem str jararinnar leyfi.

rtt fyrir batnandi hag fjlskyldunnar Keldunpi eftir v sem rin liu og astur allar leyfu var eigi hj v komist a leita annars jarnis, er eigandi jararinnar taldi sig urfa henni a halda til eigin arfa. Kom a mjg til umru og lita a flytja burt af Sunni og t sveitir nr ttblissvum vi Faxafla. En eigi var af v og a r teki a flytja a Geirlandi Kirkjubjarhreppi Su, hluta jararinnar sem ht a Mosum og verur v n lst nnar.

III

Eigendur jararinnar Geirlands voru Sigfs Vigfsson bndi og kona hans Rsa Plsdttir, bsett ar. Eigi hafi veri bi a Mosum, sem var gamalt bli og hluti jararinnar Geirlands, san 1903. Sustu bendur voru Bjarni Jnsson fr Mrk, murbrir nnu og kona hans Sigrur orvarardttir, hlfsystir fur nnu, er bjuggu ar sextn r. egar hr var komi, var v ekkert barhs a Mosum n nnur jararhs. egar flutt var bferlum a Mosum 1942 var v sest a brabirgahsni. En um sumari var reist barhs tninu bakka Geirlandsr, en etta sumar var in bru. barhsi byggu orbergur Jnsson, bndi Prestsbakkakoti, tengdasonur Jns og nnu og sonur eirra Jakob, a nnur brnin hefu ar og lagt hnd a verki. Var flutt hsi rinu. nnur jararhs fyrir bf voru reist essu ri og nstu rum.

Rktun var allgu standi eim jararhluta sem fenginn var til afnota. En nstu rum var hn aukin og btt. Anna og Jn bjuggu a Mosum tjn r ea til rsins 1960. Vi bskapinn nutu au astoar barna sinna og uppeldisbarna sem voru heima um heyskapartmann. Mosarnir uru hi snotrasta bli egar rin liu og smm saman jkst notkun vla vi heyskap og bstrf.

sari hluta essa tmabils dvaldist a Mosum mrg r dtturdttir nnu og Jns, urur Bra, fdd 1945, dttir Rannveigar og Slmundar Einarssonar. Rafn Valgarsson, dttursonur nnu og Jns vann alla t heima Mosum vi bskapinn, bi vetur og sumar. Um mijan 6. ratuginn kom a Mosum Halldra Sigurrs, eiginkona Rafns. ar fddust og tv fyrstu brn eirra, rni f. 1957 og Jn f. 1958. M v segja a bskapurinn Mosum hafi a verulegu leyti hvlt herum Rafns sustu rin, er Anna og Jn bjuggu ar.

egar brnin fru fleiri a heiman til ttlis vi Faxafla og Anna og Jn a eldast og heilsa nnu fr hrakandi , var a ri a htta bskap og var a ri 1960 a au fluttu til Kpavogs. Var Jn 73 ra og Anna 69, og hfu au stunda bskap yfir 50 r.

IV

Anna og Jn settust a Kpavogi litlu hsi a Hlarvegi 19, n nmer 29a vi gtu. Var a skjli barna eirra, sem voru mjg mrg bsett Kpavogi. Me eim bj ar Helga, elsta dttir eirra sem vallt hafi dvali heima hj foreldrum snum. Helga annaist heimili foreldra sinna Kpavogi. Bi hfu au hjnin noti grar heilsu viskeii snu. En n fr rek nnu a minnka eftir svo langt og strangt vistarf og fr hn a lokum um skamman tma sjkrahsi Slvang Hafnafiri, ar sem hn andaist 27. janar 1967.

Jn vann Kpavogi um rabil hj Strtisvgnum Kpavogs vi umsslu og talningu skiptimynt og farmium. Undi hann v all vel a hugurinn vri tthgum og vi lina bskapart. En margir Sumenn komu heimili hans Kpavoginum og brnin voru daglegir gestir. Um ttatu og fimm ra aldur lt Jn af strfum, og m segja a ellin ein hafi loks buga hann. Hann andaist Landsptalanum eftir skamma sjkrahsvist 10. desember 1977.

Bi voru au Anna og Jn jarsett a Prestbakka Su. Eftir a Jn andaist bj Helga dttir hans ein hsinu Kpavogi, en sustu rin vi versnandi heilsu og sastlinu ri 1986, fr hn til vistar Hjkrunarheimili Sunnuhl Kpavogi.

Eftir a Anna og Jn fluttu fr Mosum kvu brn eirra og fsturbrn a halda vi og bta barhs eirra og gera a a sumarhsi, ar sem au gtu dvali tthgum hluta r sumri. Var fenginn larsamningur vi eigendur Geirlands og l vi hsi girt. San hefir smm saman veri hafin grursetning margskonar trjplntum l hssins og er ar n 27 rum eftir a bskap var htt a Mosum vaxandi og berandi grurreitur. Af hlfu barna og uppeldisbarna nnu og Jns er essi starfsemi helgu minningu eirra.

/ Hermann G. Jnsson

> Til baka forsu